Bugun...


Psk.Dan. Aslı ŞENCAN

facebook-paylas
KIŞ DEPRESYONU
Tarih: 04-01-2021 12:06:00 Güncelleme: 04-01-2021 12:06:00


Kışın gelip soğuğun kendini iyice hissettirmesi, doğa gibi biz insanlarda da bazı değişikliklere yol açıyor. Hem fizyolojik hem de psikolojik açıdan verdiğimiz tepkiler farklılaşıyor. Çoğumuz soğuyan havalar, kısa süren gündüzler ve karanlık, bulutlu bir hava ile daha durgun ve keyifsiz hissetmeye başlıyoruz. Özelikle de kış saatinin uygulanmaması sebebiyle gece yarısı kalkıp işe/okula gidiyormuş hissi ile uykumuzun yetmediğinden şikayet ediyoruz. İştahımız artıyor, daha çok karbonhidratlı yiyeceklere yöneliyoruz ve buna bağlı olarak da kilo alıyoruz.

 

 

Kış mevsiminde yaşadığımız en önemli değişimlerden bir tanesi de, yaygın olarak bildiğimiz adıyla "kış depresyonu", tıbbi adıyla "mevsimsel duygudurum bozukluğu"dur.

 

 

Mevsimsel duygudurum bozukluğu ilk kez Rosenthal ve arkadaşları tarafından 1984 yılında tanımlanmıştır. Dr. Norman Rosenthal, Güney Afrika’ dan ABD’ ye taşındıktan sonra, kış aylarında kendini daha az üretken hissederken, bahar aylarında bu durumun normale döndüğünü fark etmiş, bunun üzerine mevsimsel duygudurum bozukluğu üzerine çalışmalar yapmıştır.

 

 

Mevsimsel duygudurum bozukluğu, sonbahar ve kış aylarında yaklaşık olarak kasımdan marta kadar güneş ışığındaki azalmaya bağlı olarak yaşanan bir depresyon çeşididir (Finlayson 2003). Sonbahar ve kış mevsiminde ağaçların yapraklarının sararması ve dökülmesi, yağmurun ve karın yağması bazı insanlara doğanın ölümünü çağrıştırmaktadır. Doğanın bu değişimi insanın ruhsal yapısında da aynı etkiyi gösterir ve insana ölümü hatırlatır. Kendisini ölüme yakın hisseden insan, depresyona girmeye daha yatkın hale gelir. Bu olumsuz etkiler kış mevsiminin yoğun ve uzun olduğu bölgelerde daha belirgin olarak yaşanmaktadır. Kadınlarda bu hastalığa yakalanma oranı erkeklere göre 4 kat daha fazladır.

 

 

Bu depresyon tipik (enerji kaybı, baygınlık ve kötü duygulanım gibi) ve atipik (kilo alma, karbonhidratlı yiyecekleri tüketme isteği ve hipersomnia gibi) depresyon semptomlarıyla karakterize majör depresyon bozukluğunun bir alt tipidir. Bu bozukluğun temel niteliği depresif atağın başlama ve düzelmesinin mevsimle bağlantı göstermesidir (Yüksel 2001, Şükür ve ark.2002). Tekrarlayan depresyon atakları hep aynı mevsime denk gelir. Ataklar arasındaki dönemde yani yılın diğer mevsimlerinde hastalar tamamen düzelir (Çakmak ve Saatçioğlu 2003).

 

 

Mevsimsel duygudurum bozukluğu neden görülür?

 

 

Mevsimsel ilişkisellik nedeniyle mevsimsel duygudurum bozukluğunun tetiklenmesinde yaz ve kış aylarında maruz kalınan gün ışığının süresi ve yoğunluğu, gece ve gündüz melatonin hormonunun salınım miktarı ve süresi, sirkadiyen ritm, uyku-uyanıklık arasındaki senkronizasyon üzerinde durulmaktadır.

 

 

Sonbahar ve kış mevsimlerinde gün ışığından yeterince faydalanamamak, seratonin seviyesinde azalmaya neden olur ve bu durum, vücuttaki melatonin seviyesini artırır. Melatonin hormonunun ise insanın fiziksel hareketlerini yavaşlatan, uykulu ve dingin bir ruh hali yaratan doğal bir sakinleştirici özelliği vardır. Melatoninin uzun süre salınması ise organizmada enerji depolanması sürecini başlatarak daha fazla uyku ve gıda alımına yol açar. Kış aylarında daha fazla uykuya ve yüksek kalorili gıdalara ihtiyaç duyma sebebi de bundan kaynaklanmaktadır.

 

 

Vücudun biyolojik iç saati de diyebileceğimiz sirkadiyen ritm, gün içinde ışık ve karanlık gibi uyaranlarla düzenlenir ve dış uyaranlara yanıt olarak vücudun tepki mekanizmasını düzenler. Gözümüzdeki retina tabakasının algıladığı ışığın yoğunluğu ve süresi ile sirkadiyen ritm tetiklenir. Böylece bu ritmin içinde; prolaktin, kortizol, bağışıklık sistemi, vücut sıcaklığı, bilişsel fonksiyonlar, uyku-uyanıklık döngüsü ve melatoninin ritmik salınımını da içeren bir tepkisel reaksiyon görülür. Sirkadiyen döngünün aynı zamanda mevsim değişikliklerinde vücudumuzun uyum mekanizmasından da sorumlu olduğu vurgulanmaktadır.

 

 

Mevsimsel duygudurum bozukluğu nasıl tedavi edilir?

 

 

Hastalığın tedavisinde farklı yöntemler denenmiştir. Bunlar arasında fototerapi denen ışık tedavisi özellikle doğru tanı konulmuş hastalarda oldukça etkili bulunmaktadır. Işık tedavisi birden fazla mekanizmayla antidepresan bir etkinlik göstermektedir. Işık tedavisi ile melatonin salınım süresi azaltılmaya çalışılarak enerji düşüşünün tersine çevrilmesi amaçlanmaktadır.

 

 

Fototerapinin yanı sıra, bilişsel davranışçı terapi (BDT) de tedavide oldukça önemli bir yere sahiptir. Üzüntülü ruh hali ile ilgili yeni düşünme yollarının keşfedilmesi, bireylerin işlevselliğini önemli ölçüde artırmaktadır. Depresif semptomlar fazla şiddetli olmadığında bireyler, BDT’nin de yardımı ile yaşamlarını düzene koymada daha az sıkıntı yaşamaktadırlar.

 

 

Peki mevsimsel duygudurum bozukluğuna yakalanmamak için neler yapılabilir?

 

 

-Gün ışığından faydalanmak için işiniz olmasa bile erken kalkın ve günde 6-8 saat uyumaya çalışın.

 

 

-Beyninize daha az oksijen girmesine neden olan yağlı yiyecekler yerine protein, vitamin ve mineral içeren yiyecekleri tüketmeye dikkat edin.

 

 

-Sabah veya öğlen saatlerinde 20-30 dakika, güneş gözlüksüz, el ve yüzünüz açıkta kalacak şekilde dışarıda zaman geçirmeye çalışın.

 

 

-Düzenli olarak haftada en az üç gün egzersiz yapın hem kaslarınız kuvvetlenip dolaşımınız stabilize olacağından hem de egzersizle seratonin düzeyiniz artacağından duygusal olarak daha iyi hissetmeye başlarsınız.

 

 

-Sosyal ilişkilerinize özen gösterin, arkadaşlarınızla vakit geçirin, hiç aramadığınız arkadaşlarınızı zaman zaman arayın.

 

 

-Yaşadığınız ortamı parlak renklerle boyayın, mümkünse canlı çiçek bulundurun.

 

 

-Kış, hobi edinmek için en uygun zamandır, mutlaka bir hobi edinin.

 

 

-Duygularınızı hafifletmek için pozitif düşünün. Şu sözleri günde iki kez tekrar edin; “Bedenim iyi, temiz ve kendi kendini dengeliyor, özgürüm ve güçlüyüm, hiçbir şarta bağlı olmaksızın kendimi çok seviyorum.”

 

 

-Bunun geçici bir durum olduğunu asla aklınızdan çıkarmayın. Unutmayın ki her kıştan sonra mutlaka yaz gelir :)

 

 

 

 

 

KAYNAKÇA

 

 

Eki̇nci̇, M., Okanlı, A., Gözüağca D. Mevsimsel Depresyonlar ve Başetme Yolları, Anadolu Hemşirelik ve Sağlık Bilimleri Dergisi, 2010; 109-112.

 

 

Mevsimsel Duygudurum Bozukluğu (Mevsimsel Depresyon). (2019, 26 Aralık). Erişim adresi: http://www.losante.com.tr/Blog/Detail/2143

 

 

Mevsimsel Duygudurum Bozukluğu, Namı diğer Kış Depresyonu. (2019, 22 Şubat). Erişim adresi: https://www.doktortakvimi.com/blog/mevsimsel-duygudurum-bozuklugu-nami-diger-kis-depresyonu

 

 

 



Bu yazı 1034 defa okunmuştur.

FACEBOOK YORUM
Yorum

YAZARIN DİĞER YAZILARI

ÇOK OKUNAN HABERLER
  • BUGÜN
  • BU HAFTA
  • BU AY
SON YORUMLANANLAR
  • HABERLER
  • VİDEOLAR
HABER ARŞİVİ
YAZARLAR

Web sitemize nasıl ulaştınız?


HABER ARA
Bizi Takip Edin :
Facebook Twitter Google Youtube RSS
YUKARI