Bugun...


Simay Merve TORUN

facebook-paylas
YAŞAMIMIZIN ÜÇTE BİRİ: UYKU
Tarih: 05-06-2020 01:09:00 Güncelleme: 05-06-2020 01:09:00


İnsanlık tarihinin en eski zamanlarından beri insan hayatında ve davranışlarında önemli rol oynamaktadır (Karaer, 2018). Uyku, canlının dış uyaranlara hassasiyetinin arttığı, geri dönüşümlü kabul edilen bir fizyolojik ihtiyaçtır (Algın, Akdağ, Erdinç, 2016). 

Uyku süreci ve yapısı homojen özellik taşımamaktadır. Uykunun başlatılması ve sürdürülmesinde birden fazla beyin bölgesinin aktiftir. Uykunun hızlı göz hareketleri (REM) ve hızlı göz hareketlerinin olmadığı (NREM) olarak iki evresi vardır. NREM ve REM uyku boyunca 90-110 dakikalık sikluslar şeklinde gecede tekrarlanır (Karaer, 2018).Sikluslar sırasında resiprokal ilişki vardır:  Birisinin etkisi azalırken diğerinin etkisi artar (Karaer, 2018). Uyku sürecinin başlangıcında NREM uykusunun üç dönemi oluşur; Uykunun başlangıcından yaklaşık 90 dakika sonra REM uykusuna geçiş yapılır. Gece uykusunun ilk yarısında NREM daha yoğunken ikinci yarısında ise REM uykusu daha yoğunluktadır. Uykunun REM evresinde nabız ve solunum düzensizdir, rüya görülür; REM uykusu hafif uykudur. Uykunun NREM evresinde ise beyin aktivitesi azalmıştır, birey derin uyumaktadır. REM uykusunda beyinde metabolik işlevde artış gözlenirken NREM uykusunda azalma gözlenir (Karaer, 2018). 

Uyku süresi bireyden bireye farklılık göstermektedir ve uyku süresi birçok faktöre bağlıdır: Yaş, genetik faktör, alışkanlıklar. Yetişkin bir birey için uyku süresi 7-8 saat ideal süreyken 4 saatten az 9 saatten fazla olması anormal olarak değerlendirilir (Algın, Akdağ, Erdinç, 2016)Düzenli uyku sağlanamadığında bireyde yorgunluk, hassasiyet, baş ağrısı, sinirlilik ve motivasyonda düşme gibi durumlar görülür. Uzun süreli uykusuzlukta ise vücudun ısı kontrolü, beslenme düzeni, bağışıklık sistemi ve diğer düzenli sistemlerde bozulma ortaya çıkar (Sönmez,2018).
Uyku bozukluğu en az 3 aydır haftada en az 3 gece elverişli uyku ortamı olmasına rağmen işlevsellikte azalma ile beraber görülen yakınmalar şeklinde tanımlanır (Erkenci, 2019). Uyku bozuklukları ile ilgili ilk sınıflama AmericanSleepDisordersDisordersAssociation tarafından yapılmıştır (Ursavaş, 2014). DSM- V' te uyku bozuklukları uyku uyanıklık bozuklukları başlığı altında toplanmıştır. 
Uyku bozuklukları çok geniş kapsamlı bir konudur. 
Uyku bozuklukları arasında en sık karşılaşılan bozukluk insomnilerdir. Insomni, bir aydan fazla süren haftada 3-4 gün dinlendirmeyen uykuya ek olarak uykuya dalma uykuya sürdürme ve bitirmeye ilişkin sorunlar ile karakterizedir. Parasomniler uyku esnasında ortaya çıkan motor davranışın eşlik ettiği kısmi uyanıklık veya uykuya dalma sırasında yaşanan anormal hareket ve davranışlardır. Hipersomnalans uygun olmayan uygun olmayan yerlerde ve şartlarda ortaya çıkan aşırı uyku isteği ve duygusal uyaranlar ile tetiklenen ani tonus kaybı ile karakterize bir uyku bozukluğudur (Sönmez, 2018). Genel olarak; dissomnia, uykuya geçişi ve devam ettirmede yaşanan uyku bozukluklarıdır; parasomnia, uykuya dalma ve uyku esnasında uyku epizodlarinda oluşan olağandışı davranış, his ve rüyadır (Karaer, 2018). Uyku ile ilişkili solunum bozuklukları, uykuda ortaya çıkan farklı türde anormal solumum olayları ile karakterizedir. Hipersomnia her gün gündüz vakitlerinde uyku nöbetinin meydana gelmesidir. Sirkadyen ritim bozukluğu, organizmaların 24 biyolojik saat uyumunun bozulmasıdır (Ursavas, 2014). Rüya sıkıntısı bozukluğu, bireyin uykusunun ilerleyen anlarında ürkütücü rüya nedeni ile uyanmasıdır (Karaer,2018). Özellikle çocukluk döneminde görülen uykuda korkunun neden olduğu ağlama nöbeti, çoğunlukla uykunun ilk üçte biri sırasında N REM döneminde çocuğun uykuya geçirdiği panik nöbetidir. Çocuk uyumaktayken birden ağlayarak büyük bir dehşet içinde olduğu düşünülen haykırma ile aileyi uyandırır (Ekşi, 2011).

Psikolojik görüşe göre uyku, insan ömrünün yaklaşık üçte birini oluşturur ve 5 bölümden oluşur. Yetersiz uyku sonucunda fiziksel ve bilişsel güçlükler meydana gelir (İrak, 2005). Trawick ve Smith'e göre (2013), yapılan araştırmalarda bebeklerin uykularından hemen sonra tükürüklerinde daha az kortizol bulunmuştur. Bu durum bebeklerin uyku sırasında streslerinin azaldığı tespit edilmesini sağlamıştır. Bu nedenle beyin ihtiyaç duyduğu iksir uyarılmayı REM uykusu esnasında sağlar (Akt. , Ergenci, 2019). 
Uyku bireylerin yaşamlarında oldukça önemli bir ihtiyaçtır. Bu ihtiyaç bireyi bilişsel, psikolojik ve fizyolojik yönden etkilemektedir. Birey uyku ihtiyacını karşılayamadığında patolojiler ortaya çıkabilir; ayrıca birey psikolojik yönden etkilendiğinde de uyku kalitesi ve süresi etkilenmektedir. Bu nedenle uyku, insan yaşamında önemli noktada yer almaktadır.


Kaynakça

Algın, D. , Akdağ, G. ve Erdinç, O. (2016). Kaliteli Uyku ve Uyku Bozuklukları. Osmangazi Tıp Dergisi, 38(1), 29-34.

Ergenci, Kamile. (2019). Uyku Eğitim Programının Bebeklerin Uyku Alışkanlıkları Üzerindeki Etkisi. (Yüksek Lisans Tezi). Karabük Üniversitesi, Karabük.

Erkenci, A. (2019). Uyku Bozukları Ekseninde Anne Bebek İlişkisi ve Annenin Ruhsal Dünyası. (Yüksek Lisans Tezi). İstanbul Üniversitesi, İstanbul.
Karaer, Z. (2018). 8-10 Yaş Çocuklarında Uyku Sorunları ile Bağlanma Stillerinin Incelenmesi. (Yüksek Lisans Tezi). Haliç Üniversitesi, Istanbul. 
Sönmez, N. (2018). Scopa Uyku Ölçeği Türkçe Versiyonunun Geçerliliği ve Güvenirliği. (Yüksek Lisans Tezi). Namık Kemal Üniversitesi, Tekirdağ. 
Ursavaş, A. (2014). Yeni Uyku Bozuklukları Sınıflaması Uykuda Solunum Bozukluklarında Neler Değişti? Uludağ Üniversitesi Güncel Göğüs Hastalıkları Serisi, 2(2), 139-151.



Bu yazı 467 defa okunmuştur.

FACEBOOK YORUM
Yorum

YAZARIN DİĞER YAZILARI

ÇOK OKUNAN HABERLER
SON YORUMLANANLAR
  • HABERLER
  • VİDEOLAR
HABER ARŞİVİ
YAZARLAR

Web sitemize nasıl ulaştınız?


HABER ARA
Bizi Takip Edin :
Facebook Twitter Google Youtube RSS
YUKARI