Bugun...


Rana LİVKÖŞKEROĞLU

facebook-paylas
DEHB NEDİR?
Tarih: 12-06-2019 15:30:00 Güncelleme: 12-06-2019 15:30:00


Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu aşırı hareketlilik, dikkat ve konsantrasyon bozukluğu, dürtüsellik (impulsivite) şeklinde açığa çıkan psikiyatrik sorunlardan biridir.  Aşırı hareketlilik ve dikkatsizlik gibi öğrenmeyi etkileyecek güçte sorunlar yaşayan çocuklara hiperaktif denir. Aşırı hareketlilik, oturduğu yerde duramama, aşırı konuşma, mobilyalara veya tırmanma amacı taşımayan nesnelere tırmanma, bir odanın içinde dahi olsa dolaşmaya çıkma, tabiri caizse amaçsız volta atma şeklinde görülen davranışlar hiperaktivite belirtileri olarak değerlendirilebilir. Peki dikkat eksikliği belirtileri nelerdir? Dış seslerden veya önemsiz faktörlerden etkilenip asıl meşgul olunan işten kopmak,  sık sık hata yapmak ve dalgınlık şeklinde gözlemlenen sakarlıklar yapmak,  konsantrasyon gerektiren oyun veya aktivitelerde başarısız olmak, oyun ve işler arasında hızlı geçişler yapmak; biri bitmeden diğerine atlamak, sohbet esnasında başka şeyler hayal edip karşıdakini adeta duymamak, anlatılanları akılda tutamamak, unutkanlık, görev ve sorumlulukları sürekli ertelemek şeklinde görülen davranışlar dikkat eksikliği belirtileri olarak değerlendirilebilir.

Geçmişte yapılan çalışmalarda bu rahatsızlığın sadece çocukluk döneminde görüldüğü söylenmekteydi. Yeni uzun dönem izlem çalışmalarıyla çocukluk DEHB olgularının %50-70’inin genç erişkinliğe kadar devam ettiği gösterilmiştir. Artık günümüzde hem çocuklarda hem de erişkinlerde DEHB tanısı daha çok kabul görmeye başlamıştır (Tuğlu ve Şahin, 2010).

Birçok psikiyatrik hastalıkta olduğu gibi DEHB'nin de etiyolojisi kesin olarak aydınlatılamamıştır ancak genetik ve çevresel faktörlerin kombinasyonunu içeren çok faktörlü bir etiyolojisinin olduğunu söyleyebiliriz. DEHB etiyolojisinin yaklaşık %80’i genetik faktörlerle bağlantılıdır. DEHB’nin kalıtım yoluyla geçmesi oranı yaklaşık %76’dır.  Viral enfeksiyonlar, prematürite ve endokrin bozukluklar gibi çeşitli çevresel faktörlerin ikincil nedenler olarak payı olabilir. DEHB olan çocukların anne babalarında benzer belirtiler olma oranı normal çocuklara oranla 2-8 kat fazladır. DEHB olan çocukların kardeşlerinde normal çocuklara oranla 2-3 kat fazla DEHB vardır. Eş hastalanım oranı yaklaşık olarak; tek yumurta ikizlerinde %80-90, çift yumurta ikizlerinde %30 olarak saptanmıştır (Üneri, 2016).

Dikkat eksikliğine hangi faktörler sebep olur? Beş duyu organından herhangi birinin sağlıklı çalışmaması, dikkat eksikliğine yol açabilmektedir. Uyku saatlerine dikkat etmeme (düzensiz uyku), sağlıksız beslenme, yeterince dinlenmeme, psikolojik sorunlar, motivasyon eksikliği, genetik faktörler DEHB’ye sebep olabilmektedir. Ayrıca çocuk yaşlarda dikkat geliştirme aktiviteleri ya da oyunları oynamamış olmak da ileri yaşlarda konsantrasyon becerisini zayıflatmaktadır. Çünkü beynin, az kullanılan alanları tembelleşmektedir; dolayısıyla çocukluk döneminde dikkat geliştirici faaliyetlerde bulunmama durumunda beynin bu bölgesi yeterince gelişemeyecek ve dikkat bozukluğuna sebep olacaktır.  Erken yaşta oyun, kitap, spor ve benzeri etkinliklerle bol bol beyin egzersizi yapmak, dikkate dayalı bozuklukların önüne geçmek için önemlidir.

Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu 3 farklı kategoride incelenmektedir: kombine DEHB, dikkatsiz DEHB, hiperaktif/dürtücü DEHB. Kombine DEHB, hem dikkat eksikliği hem de hiperaktivite bozukluğu belirtilerini bir arada içeren en yaygın DEHB türüdür. Dikkatsiz DEHB, hiperaktivite bozukluğu olmayan ama konsantrasyon ve dikkat bozukluğu olan bir tür iken hiperaktif/dürtücü DEHB ise dikkat eksikliği/dikkat bozukluğu olmayan türüdür.  Ruh sağlığı uzmanları çeşitli tetkiklerin ardından bireyin bu kategorilerden hangisine girdiğini tespit ederek ona göre bir tedavi planı oluşturmaktadırlar.

Tedavi aşamasına gelecek olursak,  tedavinin en önemli aşamasını çocuk ve ailenin bozukluk hakkında bilgilendirilmesi oluşturur. DEHB ile ilgili yanlış bilgiler ve önyargılar düzeltilip, bozukluğun belirtileri, seyri, tedavisi hakkında bilgi verilmelidir. Bu rahatsızlığın tedavisinde davranış değişimi, anne-baba eğitimi, aile terapisi, sosyal beceri eğitimi, akademik beceri eğitimi, bireysel psikoterapi, bilişsel davranışçı terapi gibi birçok psikososyal müdahale yöntemi vardır. Ancak, bunların hiçbirisi DEHB'nin çekirdek semptomları üzerinde etkili değildir. DEHB'nin çekirdek semptomları üzerinde etkili olduğu gösterilmiş olan tedaviler, ilaç tedavileridir. Stimülan grubu ilaçlar, bu an tüm dünyada DEHB olan çocukların tedavisinde birinci seçenektir (Öner ve Aysev, 2003).

 

Kaynakça

Kapıcıoğlu, B. (2016). Dikkat Eksikliği Ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB).          Mentalup. (01.06.2019) tarihinde https://www.mentalup.net/blog/dikkat-      eksikligi-hiperaktivite-bozuklugu-(dehb) adresinden erişildi.

Öner, P. Ö., ve Aysev, A. (2003). Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu. 12(3). http://www.ttb.org.tr/STED/sted0303/dikkat.pdf

Tuğlu, C., ve Şahin, Ö. (2010). Erişkin Dikkat Eksikliği Hiperaktivite   Bozukluğu: Nörobiyoloji, tanı sorunları ve klinik özellikler. Psikiyatride          Güncel Yaklaşımlar, 2(1), 75-116.

Üneri, Ö. Ş. (2016). Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Hematoloji Onkoloji EAH Çocuk Psikiyatrisi Kliniği. ( 31. 05.2019) tarihinde          https://www.ankahed.org.tr/dosyalar/Aile_Hekimleri_DEHB_11.05.2016.      pdf adresinden erişildi.



Bu yazı 2387 defa okunmuştur.

FACEBOOK YORUM
Yorum

YAZARIN DİĞER YAZILARI

ÇOK OKUNAN HABERLER
SON YORUMLANANLAR
  • HABERLER
  • VİDEOLAR
HABER ARŞİVİ
YAZARLAR

Web sitemize nasıl ulaştınız?


HABER ARA
Bizi Takip Edin :
Facebook Twitter Google Youtube RSS
YUKARI