Bugun...


Psk.Dan. Engin ARSLAN


Facebookta Paylaş









ATIF HATALARI
Tarih: 05-12-2018 23:09:00 Güncelleme: 05-12-2018 23:09:00


Bireyin belli bir durum karşısında yaptığı yorum, çıkarım veya yüklemeye atıf denilmektedir. Atıf sosyal algı oluşturma süreci olarak tanımlanmaktadır. Birey atıfta bulunurken bir davranışın nedenlerine odaklanmaktadır ve bu odaklanma bazen kendine dönük bazen de başkalarına dönük olabilmektedir. İnsanlar atıfta bulunurken çeşitli hatalar yapma eğilimindedir. Bireyin kendi fenomenal alanına takılıp kalması bu yükleme hatalarını ortaya çıkarmaktadır. Bu hatalardan birincisi temel yükleme hatasıdır.

Temel Yükleme Hatası: Bireyin, bir davranışın nedenine atıfta bulunurken içsel özelliklere odaklanmasıdır. Bu özellikler; yetenek, tutum, başarı, zekâ, duygu veya başka içsel özellikler de olabilir. Burada düşülen hata durumun dışsal faktörlerinin göz ardı edilmesidir. Zira durum başka bir sebeple açıklanabilir. Örneğin bir öğretmenin yolda lastiği patladığı için derse geç gelen öğrencisi hakkında zaten sorumsuz biri şeklinde atıfta bulunması, temel atıf hatasıdır. Atfı yapan kişi karşıdakinin içsel özelliklerine durumu yıkmakta ve diğer koşulları unutmaktadır. Özet bir ifadeyle; içsel atıf da denilen bir durumu içsel özelliklere göre açıklama eğilimi, bir hata değildir. Fakat içsel atfın yanlış çıkarımlara yol açması, bir atıf hatasıdır. Ve bu hataya temel atfetme hatası denilmektedir.

Aktör-Gözlemci Yanılgısı: Bu atıf hatasında olaya yükleme yapan iki taraf mevcuttur. Birincisi aktör yani olayı gerçekleştiren öznedir. Gözlemci ise özneyi yani davranışı meydana getiren kişiyi izleyendir. Yanılgı ise aktörün kendi yaptığı davranışı dışsal özelliklere atfetmesi veya açıklaması aynı zamanda gözlemcinin, aktörün davranışını izleyerek bu davranışı onun içsel özelliklerine bağlamasıdır. Örneğin; bir kişi kendisine huzur verdiği için sürekli bir kafeye gitmektedir. Fakat arkadaşı onun bu davranışını entel görünmek için böyle yapıyor diye yorumlayabilir. Burada yapılan şey aktör ve gözlemcinin sırasıyla dışsal ve içsel özelliklere yaptığı atıftır. Ve bu iki atıfta bir çelişki dolasıyla bir hata veya yanılgı vardır. Buna da aktör-gözlemci yanılgısı denilmektedir. Farklı iki kişinin bu atıf sürecine katılıyor olması, bu yanılgının oluşmasında etkendir. Zira herkesin odak noktası ve dikkati farklı olabilmektedir.

Kendine Hizmet Eden Yanlılık: Başarıdan gelen payı kendine alarak başarısızlıktan gelen sorumluluğu başkalarının omuzlarına bırakmaktır. İnsanoğlunun en çok düştüğü atıf hatalarından biridir. Diğer bir deyişle kendini kayırma eğilimidir. Birey başarısızlık durumunda kendini kayırmakta ve dolaylı olarak kendine hizmet etmektedir. Öğrenci psikolojisinin tipik yüklemesi olan "başarılı olunca çalıştım bu notu aldım, başarısız olunca da hoca zor sordu, puan vermedi" türünden çevresel bahanelere sığınmak bu yanılgıya örnek olarak verilebilir. Kendine hizmet eden yanlılıkta kişinin benliğini koruma arzusu en büyük etkendir. Zira kişi kendisini stresten ve üzüntüden kurtarma yolunu,  başarısızlığını çevreye yıkarak aramaktadır. Bu durum sağlıklı bir durum değildir. Çünkü bireyin gerçeklerle ve sorumluluklarıyla yüzleşerek başarısızlığını gidermesinin önünde engel teşkil edecektir. Birey anlık bir rahatlama ile olayı geçiştirmekte ve hatalarını telafi etmeye dönük atacağı adıma bizzat kendisi engel olmaktadır. Başarılı olmanın önem teşkil ettiği ve başarıya giden en büyük yolun hatalarla yüzleşmek olduğu bir hayatta; bu atıf hatası da diğerleri gibi bireyin eğitsel, sosyal, kişisel ve mesleki hayatında sorunlarının doğmasına ve birikmesine neden olarak bireyi stres, kaygı, depresyon gibi psikolojik sıkıntılara götürebilmektedir.

KAYNAKLAR

Güncelpsikoloji.net

Dünden Bugüne İnsan ve İnsanlar -  Çiğdem Kağıtçıbaşı- Zeynep Cemalcılar

Psikolezyum.com

Psikologlar.org

Felsefe.gen.tr

 

 



Bu yazı 399 defa okunmuştur.

FACEBOOK YORUM
Yorum

YAZARIN DİĞER YAZILARI

ÇOK OKUNAN HABERLER
YAZARLAR
SON YORUMLANANLAR
FOTO GALERİ
  • 19-20 Haziran Şemdinli Projesi
    19-20 Haziran Şemdinli Projesi
  • Yarışmadan Cevaplar :)
    Yarışmadan Cevaplar :)
  • Capsler-1
    Capsler-1
  • Capsler-2
    Capsler-2
  • Capsler-3
    Capsler-3
  1. 19-20 Haziran Şemdinli Projesi
  2. Yarışmadan Cevaplar :)
  3. Capsler-1
  4. Capsler-2
  5. Capsler-3
FOTO GALERİ
VİDEO GALERİ
  • Şizofreni
    Şizofreni
  • Gülmek en iyi ilaçtır
    Gülmek en iyi ilaçtır
  • NewsPDR Kimdir?
    NewsPDR Kimdir?
  1. Şizofreni
  2. Gülmek en iyi ilaçtır
  3. NewsPDR Kimdir?
VİDEO GALERİ
YUKARI