Bugun...


Psk.Dan. Bilge İLERİ

facebook-paylas
ÇOCUKLARDA ÖZ DENETİM
Tarih: 13-06-2020 14:35:00 Güncelleme: 13-06-2020 14:35:00


Öz denetim; daha önemli bir amaca ulaşabilmek için kişinin tepkilerini, davranışlarını veya başka amaca yönelme eğilimini denetleyip kısıtlamasıdır. Yani bireyin sahip olduğu öz denetim özelliği oto kontrol mekanizması olarak benliğinin bir parçasıdır. Kişinin duygularını, arzularını ve davranışlarını düzenleyebilmesidir.  Bireyin kendisini kontrol etme, düşünceler ve duyguları üzerinde denetim otoritesine sahip olmasıdır. Kişi kendisi ve yaşadığı dünya arasındaki uyumu bu sayede sağlayabilir. Çocukluktan itibaren bireyde yaş ilerledikçe öz denetim becerisi de gelişir. Ancak bu becerinin gelişmesinde ebeveynler en önemli faktördür. Çocuklarda okul öncesi dönemde isteklerini erteleme becerisi gelişimi desteklendiğinde, okulda ve sosyal ilişkilerde daha başarılı oldukları görülür. Haz odaklı isteklerini erteleyebilen çocuklar, yetişkinlik dönemlerinde özgüvenleri ve yaşam doyumları yüksek bireyler olacaklardır. Öz denetim yapabilen çocuklar, yaşıtlarına göre daha az öfkelenir, daha az kaygılanır ve daha rahat empati kurarlar.

Denetim, bireylerin yaşadıklarının ortaya çıkış nedenleri konusunda sorumluluğu kime veya neye yükledikleri ile ilgili bir kavramdır. Kişinin yaşadıklarını yönlendirebilme gücü ile ilgili değerlendirmelerini ifade eder. Kişinin yaşadıklarını kendisinin ne kadar kontrol edebileceğini belirler. Denetim, içsel ve dışsal denetim olmak üzere iki farklı uç olarak ele alınır. Fakat insanların büyük bir kısmı bu iki uç arasında bulunurlar ve hangi uca daha yakınlarsa ona göre nitelenirler.

İç Denetim: Kişinin kendisini etkileyen olayların daha çok kendi denetiminde olduğu inancını taşıma eğilimidir. İç denetimli çocuklar olumlu benlik algısına sahiptirler. Okul başarıları daha yüksektir. Savunma mekanizmalarını daha az kullanırlar. İç denetim odağına sahip olan bireyler rekabete daha kolay girebilen, daha bağımsız davranabilen ve özgüveni yüksek bireylerdir.

Dış Denetim: Kişinin kendisine olanların, kendisi dışındaki güçlerin denetiminde olduğu inancı taşıma eğilimidir. Dış denetimli çocuklar, daha kaygılı, endişeli, kuşkulu, depresif ve saldırgandırlar. Savunma mekanizmalarını daha fazla kullanırlar ve kolayca çaresizlik duygusu yaşama eğilimindedirler.

Çocukların içten veya dıştan denetimli olmalarına sebep olan faktörler ailelerden kaynaklıdır. Örneğin; çocuk kolunu masaya çarptığında masayı dövüyorsanız çocuk dıştan denetimli olacaktır. Ancak dikkatsiz olduğu için çarptığını, eğer dikkatli olsaydı bu sorunu yaşamayacağını düşünmesini sağlamak iç denetimli olmasında etkili bir yöntemdir.

Öncelikle çocukların istekleri hemen o anda olmak zorunda değildir. ‘Canım pasta yemek istiyor.’’, ‘’Canım dondurma yemek istiyor.’’ Gibi isteklerde bulunan bir çocuğa yeter ki ağlamasın, üzülmesin veya saldırgan davranışlarda bulunmasın diye hemen istediğini verirsek dürtülerini ertelemeyi öğrenmesi için bir ortam oluşturmamış oluruz. Uzun saatler çalışan ve çocuklarıyla yeteri kadar vakit geçiremediğini düşünen ebeveynlerin vicdanlarını rahatlatmak adına çocuklarının her istediğini yerine getirdiklerini görüyoruz. Anne-babalar çocuklarının isteklerini karşılamak için her an uygun olmayabilirler. Bu gibi durumlarda ‘’İşlerimi bitirmem için 20 dakika daha bekleyebilirsen sana dondurmanı hazırlayabilirim.’’ gibi net bir zaman limiti verebileceğimiz bir cevap doğrultusunda çocukların kendilerini denetleme becerilerini geliştirmelerine destek oluruz. Çocuklarla kutu oyunları gibi kurallı oyunlar oynamak dürtü kontrolünün öğrenilmesinde önemli bir yere sahiptir. Fakat bu oyunların kuralları oyun öncesinde çocuğa detaylı anlatılmalıdır. Eğer çocuklarımızın attığı her adıma karışırsak, davranışlarını nasıl düzenleyeceklerini öğrenemezler. Çocuğa karışmadan ama yardıma ihtiyacı olduğunu hissettiğiniz anlarda müdahalede bulunarak davranışlarını organize etmesine yardımcı olabilirsiniz. Ayrıca unutmamalıyız ki, dürtü kontrolü yapamayan çocuklara bağırmak, vurmak, ağır cezalar vermek onlara öz denetim becerisini kazandırmaz. Ailesinden sürekli olumsuz mesaj alan çocuk; zamanla ailenin ya da sınıfın söz dinlemeyen, yaramaz çocuğu olduğunu kabullenirse, ileride bunu değiştirmek için hiçbir çaba harcamayabilir. Öğrenilmiş çaresizlik durumu yaşayabilir ve düşük okul başarısı, kötü insan ilişkileri ve suça giden bir süreç oluşabilir.

 

KAYNAKÇA

Aamodt, S., Wang, S. Çocuğunuzun Beynine Hoş Geldiniz. 2011, NTV Yayınları.
Schwartz, K. (2016, Ocak 11). Research-based strategies to help children develop self-control [Web blog yazısı]
www.egitimheryerde.net/cocuklarda-oz-denetim/
Çocuğunuza Vereceğiniz En Güzel Hediye Öz Denetim – Klinik Psikolog İpek Gökozan, Madalyon Psikiyatri Merkezi



Bu yazı 1039 defa okunmuştur.

FACEBOOK YORUM
Yorum

YAZARIN DİĞER YAZILARI

ÇOK OKUNAN HABERLER
SON YORUMLANANLAR
  • HABERLER
  • VİDEOLAR
HABER ARŞİVİ
YAZARLAR

Web sitemize nasıl ulaştınız?


HABER ARA
Bizi Takip Edin :
Facebook Twitter Google Youtube RSS
YUKARI