Bugun...


Psk.Dan. Aslı ŞENCAN

facebook-paylas
HALO ETKİSİ
Tarih: 07-05-2020 00:30:00 Güncelleme: 07-05-2020 00:30:00


Halo etkisi,  bir insanın bir yönü ile ilgili  gözlemimize dayanarak oluşan izlenimimizi, aslında gözlemlememiş olduğumuz başka yönlerine aktarmaktır.  Yani bir insanın, bir özelliğinden yola çıkarak onun tüm özelliklerinin benzer veya aynı olduğuna kanaat getirmektir. Halo, özellikle Batı kültüründe meleklerin başları üzerinde belirdiğine inanılan yuvarlak halkadır. Birisinin, herhangi pozitif yönünü genelleyerek onu bir meleğe çevirmek şeklinde yorumlanır. Diğer bir ifadeyle halo etkisi, ilk izlenimlerin diğer kişiyi algılamada önemli bir referans noktası oluşturması anlamına gelmektedir.

Halo etkisi, literatürde “Hareleme Hatası”, “Ayla Etkisi” (Kağıtçıbaşı 2010), “Genelleme Hatası” (Özgüven, 2007), “Hale Etkisi” (Karakuş, 2008) “Mantıksal Hata” (Newcomb, 1931), “İlişkisel Önyargı” (Berman ve Kenny, 1976; Kenny ve Berman, 1980), “Hayali Halo”  (Cooper, 1981) ve en popüleri “Halo Etkisi” (Thorndike, 1920) gibi terimlerle ifade edilmektedir.  İngilizce Halo kelimesinin anlamı durgun suya bir taş atıldığında taşın atıldığı nokta etrafında, dalgaların yayılması olarak tanımlanmaktadır. Bireyin belli bir yönü, diğer yönleri ya da nitelikleri hakkındaki görüşleri de önemli derecede etkilemekte ve bu niteliklerinin algılanması üzerinde olumlu ya da olumsuz bir faktör olarak etkili olmaktadır (Özgüven, 2007).

Genellikle kişiliğin değerlendirilmesinde meydana gelen hataların kaynaklarından biri olan halo etkisi ilk olarak 1907 yılında F. L. Wells tarafından kullanılmıştır. Daha sonra 1920 yılında Thorndike tarafından isimlendirilmiştir. Thorndike (1920) halo etkisini şu şekilde tanımlamıştır: Halo etkisi bir kişi hakkında genel olarak daha olumlu ya da daha olumsuz düşünme eğilimi ve bu genel duygunun etkisiyle o kişinin davranışları hakkında hüküm vermektir.  Thorndike'ın (1920) halo etkisi ile ilgili yaptığı ilk çalışması uçuş komutanlarının öğrencilerini değerlendirmelerini konu edinmektedir. Bu çalışmada uçuş komutanlarının öğrencilerini değerlendirirken zekaları ile fiziksel yapılarını, liderlik özelliklerini ve karakterlerini önemli düzeyde ilişkilendirdikleri fark edilmiştir. Çalışmada özellikler arasındaki ilişkilerin birbirine yakın çıkmasına dikkat çekmiştir. Aslında zeka ile karakter ve zeka ile liderlik arasındaki ilişki zeka ile fiziksel yapı arasındaki ilişkiden normalde üç kat daha fazladır (Thorndike, 1920).  Ancak uçuş komutanları öğrencilerini değerlendirirken bu dört özelliği aynı anda değerlendirdiği için özellikler arasındaki ilişki birbirine yakın çıkmaktadır.  Thorndike (1920) değerlendiricilerin kişiler hakkındaki genel izleniminin kişinin kavramsal olarak benzer olan ya da benzer olmayan niteliklerini değerlendirirken etkilemesini halo etkisi olarak tanımlamaktadır.

Halo etkisi hayatın birçok alanında kendini göstermektedir. Bizim tavır ve davranışlarımızı değerlendiren insanlar, tek bir davranışımızdan hareketle bizim hakkımızda genellemeler yaparlar. Aynı şekilde biz de insanları ve olayları çoğunlukla halo etkisi altında değerlendiririz. Halo etkisi, politik tartışmalarda da kendini göstermektedir. Çekici, kendine güvenen ve sözcükleri kullanma yeteneği iyi olan politikacı, toplum üzerinde daha bilgili, daha ikna edici ve güvenilir bir izlenim yaratmaktadır.

Yapılan bir çalışmada kadınların beden ölçülerinin onlar hakkındaki izlenimleri nasıl etkilediği araştırılmıştır. Deneklere bir kadın fotoğrafı gösterilip kadının hobileri ve yaşamı hakkında bilgiler verilmiş ancak deneklerin yarısına orijinal fotoğraf gösterilirken diğer yarısına gösterilen fotoğrafta kadının elbisesinin içine pedler yerleştirilerek 25 kg daha fazla görünmesi sağlanmıştır. Sonuçlar halo etkisinin varlığını gözler önüne sermektedir. Orijinal fotoğrafı gören deneklerin kadın ile ilgili izlenimleri, kadını şişman gösteren fotoğrafı gören deneklere göre daha çekici, daha başarılı ve kişilik özelliklerinin daha iyi olduğu yönünde olmuştur.

Hale etkisinin tam tersi ise "hornetkisi"dir. Horn etkisi, kişinin olumsuz bir özelliğinden dolayı kendisi ile ilgili genel bir olumsuz çıkarımda bulunmaktır. Horn etkisine örnek olarak 2008 yapımı Milyoner filmi verilebilir. Filmin ana karakteri, yoksul bir çevreden gelen ve düzgün bir eğitim almayan bir bireydir. Yarışma esnasında tüm sorulara cevap vererek milyoner olduğunda ise dış görünüşüne bakılarak hile yaptığı düşünülmektedir.

 

Halo ve horn etkilerinin ortak noktası, çevresinde birçok uyarıcı bulunan insan için kişileri en kolay şekilde değerlendirme yolu olmasıdır.

 

KAYNAKÇA

Halo Etkisi Nedir?. (2016, 19 Temmuz). Erişim Adresi: https://www.temelaksoy.com/halo-etkisi-nedir/

Halo Etkisi Nedir?. Erişim Adresi: http://www.olaganustukanitlar.com/halo-etkisi-nedir/amp/

Karakoç-Alatlı, B. (2012). Başarının değerlendirilmesinde Algılanan Halo Etkisi Ölçeği'nin geliştirilmesi. (Yüksek Lisans tezi, Ankara Üniversitesi, Ankara). Erişim adresi: https://toad.halileksi.net/olcek/algilanan-halo-etkisi-olcegi

Psikolojik Bir Fenomen Halo Etkisi. (2017, 15 Haziran). Erişim Adresi: http://www.aktuelpsikoloji.com/psikolojik-bir-fenomen-halo-etkisi-17154h.htm

Ya Hep Ya Hiç: Halo Etkisi. Erişim Adresi: http://www.psikolojitestleri.com/259-84-blog



Bu yazı 504 defa okunmuştur.

FACEBOOK YORUM
Yorum

YAZARIN DİĞER YAZILARI

ÇOK OKUNAN HABERLER
SON YORUMLANANLAR
  • HABERLER
  • VİDEOLAR
HABER ARŞİVİ
YAZARLAR

Web sitemize nasıl ulaştınız?


HABER ARA
Bizi Takip Edin :
Facebook Twitter Google Youtube RSS
YUKARI