Bugun...


Psk.Dan. Akif DEMİRELLİ


Facebookta Paylaş









Post Travmatik Stres Bozukluğu ile Kriz Kavramlarının Karşılaştırılması
Tarih: 17-02-2017 16:13:00 Güncelleme: 01-01-2017 16:15:00


Robert’sin Krize Müdahale Yöntemiyle Vaka Analizi

Ve Kriz Durumları İçin Önleyici Çalışmalar

 

 1:" Post travmatik stres bozukluğu" ile "Kriz " kavramları

Kriz ve Post travmatik stres bozukluğu birbirine çok benzeyen belli noktalarda farklılıkları olan kavramlardır. İkisinde de genellikle bireyi etkileyen olaylar örüntüsü aynı sayılır. Bireyin yaşam bütünlüğünü tehdit eden durumlar, ölümler, kayıplar, doğal afetler, gelişim dönemlerindeki geçiş dönemlerini olumlu yaşantılarla geçme..vs. İkisinde de birey yoğun olarak duygusal çökkünlük ve zihinsel karmaşalar yaşar, bunların sonucu olarak olumsuz ve yıkıcı davranışlar gösterebilmektedirler.

Bireyler Krizi dört aşamada yaşarlar, a)duygusal gerginliğin yüksek seviyede olup problem çözme tekniklerini uyguladıkları ilk seviye b) Problem çözme tekniklerinin yetersiz kalıp deneme –yanılmaların yapıldığı ikinci dönem c) Bütün iç ve dış kaynakları seferber ettiği( aile, çevre, profesyonel müdahale vs) üçüncü dönem ve son olarak d) kriz dönemini bireyin atlatması veya olumsuz olarak yaşaması şeklindedir. Pst travmatik stres bozukluğunda birey yoğun bir öfke, yoğun bir üzüntü ve son olarak yoğun bir korku durumu içerisindedir daha çok. Yaşadığı olayı anımsatıcı kişiler, semboller bireyi oldukça olumsuz etkileyebilir. Sürekli yaşadığı olayları anımsatıcı rüyalar görüp, uyku sorunları yaşayabilirler. PTSB’nda flasback kavramı da vardır. Bu durumda birey yaşadığı olayı acı bir şekilde anımsar ve duygusal olarak çökkünlük, ümitsizlik, varoluşsal amaçların olmaması gibi sonuçlarla karşılaşır.

İki durumda da profesyonel yardım gerekebilir. Krize müdahalede genellikle 1-8 veya 3-5 haftalarda yardım önemlidir. Bireyin krizi atlatıp hayata olumlu şekilde tutunmasını çoğunlukla bu dönemde yapılacak müdahaleler sağlamaktadır. Birey kriz durumunu atlattıktan sonra sosyal çevre ile uyum sağlayacak davranışlara ve düşüncelere sahip olmaktadır.

Travma için de aynı şeylerden bahsedebiliriz. Travma sonrasında bireyler şok durumu içerisinde olurlar ve daha önceki problem çözme tekniklerini kullanarak çözüme ulaşmadığını görecektir birey, dolayısıyla olumsuz düşünceler, yıkıcı davranışlar, duygusal çökkünlük, sosyal çekilme görülebilir. İntiharlar, kayıplar profesyonel müdahale olmazsa görülebilir, bunun yanı sıra birey olumlu bir şekilde travmayı atlatabilir ve hayat öncekinden daha sıkı bir şekilde bağlanabilir.

Görüldüğü gibi PTSB ile Kriz kavramları genel olarak benzerlikler göstermektedir. Özellikle duygusal, sosyal, bilişsel ve davranışsal belirtiler konusunda oldukça fazla benzerlik noktaları vardır. Ayrıca iki durumundan başlangıç noktaları arasında paralellikler vardır. İki durum arasında bazı temel farklılıklar değinilecek olursak;

Krizde sadece kayıplar, ölümler, doğal afetler rol oynamamaktadır, ayrıca gelişimsel dönemlerdeki geçiş dönemlerinin olumlu bir şekilde atlatılamaması da rol almaktadır. PTSB ise daha çok kazalar, yıkımlar, ölümler, ölümlere şahit olmalar etkili olmaktadır.

Kriz durumu olaydan hemen sonra görülebilir ve aciliyeti söz konusudur. Travmada ise birey olayı bilinçaltına atıp birkaç ay sonrasında travma durumunu yaşayabilmektedir. Müdahale noktası olayların başlangıç süreçleri dikkate alındığında farklılıklar gösterebilmektedir.

Birey kriz durumunda danışmandan acil yardım alma konumundadır. Bu nedenle danışman aktif bir rol almakla beraber kriz durumunun dışına çıkmamalı ve olaydan kopmayarak bazen de direktiflerle aktif rol almalıdır. PTSB ise yılları alabilecek bir müdahale gerektirebilir. Yukarıda da bahsettiğim gibi birey flasback’ler yaşayarak olayı yoğun şekilde yaşayabilir.

PTSB bozukluğu bilindiği üzere başlı başına bir psikyatrik hastalık olarak ele alınıp klinik ortamında değerlendirilir, kriz ise Psikiyatrik bir hastalık  değildir.

 

 2: Somada babasını kaybetmiş 16 yaşındaki Tuğçe'nin kaybın ardından girdiği yas krizine; Roberts in 7 aşamalı krize müdahale yöntemini açısından yaklaşarak, müdahale planını hazırlama

Öncelikle Tuğçe’yi konuşturma konusunda cesaretlendirmeye ve bana güvenmesini sağlamaya çalışırım.  Danışanın kayıp sonrası yaşayacağı süreçlere, bu süreçler sonrasında gösterebileceği tepkilere hakim olarak işe başlanması gerektiğini düşünüyorum.

1. Krizi plânlamak ve yönetmek, biyopsikososyal değerlendirme yapmak (hastanın ölme ihtimalinin değerlendirilmesi) :Öncelikle Tuğçe’yi konuşturma konusunda cesaretlendirmeye ve bana güvenmesini sağlamaya çalışırım. Bu aşamada Tuğçe’ninbiyolojik, psikolojik ve toplumla olan iletişim şekline bakmaya gayret ederim. Öncelikle intihar girişiminin olup olmadığını, daha önceden intihar girişiminin olup olmadığını öğrenmeye çalışırım. Uyku düzeni, alkol alıp almadığı, toplumla uyumlu davranış boyutları, ilaç kullanıp kullanmadığına dikkat ederim. Çevresinde kimlere güvendiğini, ailesel iç dinamiklerini öğrenip psikososyal durumunu kestirmeye çalışırım. İntihar girişimlerinin olup olmadığına, intihar planın olup olmadığına bakmaya gayret ederim. Bunu anlamak için çeşitli içerik ve duygu yansıtmaları, kendini açma vb becerilere başvururum.

2. Hızlı bir şekilde yakınlık kurmak:Tuğçe’ye bana güvenmesi için süreç hakkında bilgilendirmelerde bulunurum. Yaşadığı yoğun duygusal ve zihinsel çökkünlük durumunu anladığımı ona hissettirmeye çalışırım. Onun verdiği tepkilerin normalliğinden, bu durumda gösterilmesi gereken tepkiler olduğu hissini vermeye çalışırım. Ona öğüt vermekten, yaşadığı durumu atlatması gerektiği gibi telkinlerde bulunmaktan kaçınırım.  Ona ümit ışığı yakmaya, yaşadığı yoğun çöküşe ışık yakmaya çalıştığımı ona çeşitli yansıtmalarla hissettirmeye çalışırım. Konuşmalarımızın gizliliğinden bahsederek onu rahatlatırım. Sürekli göz kontağı kurmaya çalışarak, beden dilimle onun için burada olduğumu hissettirmeye çalışırım.

3. Temel problemleri veya krizin tetikleyicilerini tanımlamak:Danışman olarak sürece aktif müdahale etmeye çalışırım. Kriz durumu dışına çıkıldığı zaman krize neden olaya tekrar geri dönmeye gayret ederim yani konunun dışına çıkılmaması gerekliliği hissini vermeye çalışırım. Krize sebep olan asıl durumu bularak Tuğçe’yi olumlu yönde güdülemeye çalışırım. Hangi durumlarda Tuğçe’nin krizi yoğun bir şekilde yaşadığına bakmaya çalışırım. (ör; babasının artık hayatında olmaması, yalnızlık, çevresel uyarıcıların olumsuz etkilemesi(babası olan çocuklar), ekonomik gerginlik vb) bu gibi durumları iyice anlamaya çalışırım. Hangilerinin ya da hangisinin onu en çok krize yönelttiğini anlamaya çalışırım.

4. Hisler ve duygularla ilgilenmek:Yukarıda da bahsettiğim gibi Tuğçe’yi duygularını bana anlatması noktasında cesaretlendirmeye gayret ederek onu anlamalıyım. Krize neden olan olayı(babasının ölümü) hakkında konuşmasını isteyebilirim. Babasına karşı ne gibi hislerinin olduğunu, ölümünden dolayı kendini suçlayıp suçlamadığını, bitirilmemiş işler varsa rol değiştirme tekniği veya drama(bu noktada diğer aile fertlerinden yardım alınabilir) ile bunları çözmeye çalışmayı amaç edinebilirim. Tuğçe’nin kendini suçlamaya yönelik düşüncelerini(eğer var ise) dinleyip gerekli içerik yansıtmalarıyla onu anladığımı hissettirmeye çalışırım.

Tuğçe’nin öfke kontrol mekanizmasını devreye koyması da önemlidir; Çünkü babasının ölümünden dolayı suçladığı kişilere(devlet büyükleri patron vb) zarar vermek isteyebilecek, çevresine saldırganca davranışlarda bulunabilecektir. Bu durumda Tuğçe’yi toplumla uyumlu davranışlar sağlaması yönünde rol oynamak danışmanın görevidir. Bu görevi de onu dinleyerek gerekli öfke kontrol teknikleri konusunda çalışarak sağlayabilirim. 

 

5. Alternatifleri araştırmak ve üretmek:Tuğçe babasının ölümünden sonra mevcut problem çözme tekniklerini kullanmış ve bunların artık bir işe yaramadığını görerek kriz durumuna girmiştir. Tuğçe’ye uyguladığı ve sonuç alamadığı problem çözme teknikleri dışında alternatif çözümler üretme konusunda destek vermeye çalışırım. Hayatına varoluşsal bir amaç bu amacı gerçekleştirebilmesi adına küçük hedefler hedefleri gerçekleştirebilmesi için küçük ödevler verilebilir. Bu amaç-hedef ve ödevleri Tuğçe ile konuşarak belirlerim. Ödevleri uygulama noktasında onu güdülemeye çalışır çevresindekilerden destek vermeleri gerektiğini açıklarım. Ve kendisini iyileştirecek dinamikler ne ise (din, aşk, sosyalite v.b.) o açıdan yaklaşmaya çalışırım.

6. Çalışma Plânının Uygulanması: Bu basamağın başarılı bir şekilde geçmesi için üstteki aşamaların olumlu şekilde geçilmesi gerekliliğinin bilincinde olarak hareket ederim. Bu basamağa bana olan inancı ve güvenini sağlayarak, alternatif çözümler üreterek geldiğimizi varsayarak;

İntiharı hayatından uzaklaştıracak hedefleri uygulamaya koyarım. Bu noktada yine çevresinden güvendiği kişilerden destek alabilirim. Tuğçe’nin beşinci basamakta ürettiğimiz alternatif çözüm seçeneklerini uygulamaya koyması gerekliliği hakkında desteklerim. Hayatına varoluşsal amaçlar katarak bu amaçları hayatına uygulamasını sağlamaya çalışırım. Düşüncelerini, duygularını, davranışlarını kontrol ederek geldiğimiz her olumlu noktada ona olumlu dönütler vererek pekiştirmeye çalışırım. Uyku düzeni, madde bağımlılığı var ise süreçle beraber gelinen noktaya dikkat etmeye çalışırım.

7. Takip Etmek:Bu aşamada Tuğçe’yle geldiğimiz noktanın muhasebesini yaparım ve olumlu ve olumsuz durumları irdelemeye çalışırım. Fiziksel, biyolojik, psikolojik, bilişsel, duygusal durumlarını ele alırım. Sevk edilme durumlarını ele alırım. Aşamalar hakkında Tuğçe ile konuşur ve geldiğimiz nokta açısından değerlendirmeler yaparım. İntihar riskinin ne ölçüde olduğunu, intihar düşüncelerinin bitip bitmediği, yıkıcı davranışların geçip geçmediğine, duygusal çökkünlük durumunun geldiği noktaya dikkat ederim.

 3: İnsan yaşamında ortaya çıkabilecek krizlere ve yol açacağı olumsuzluklara yönelik bireyin hazırlıklı olması, ya da önlenmesi amacıyla; bireyin çocukluktan itibaren yetiştirilmesinde ve yaşamında önlemsel-eğitsel-kültürel -değerler-yaşantılar- dini... vs tedbirler.

Kriz durumlarında bireyler bilindiği üzere ya daha da güçlenerek çıkar ya da krizi atlatamayarak olumsuz durumlara maruz kalabilir. Bireyler kriz durumlarında uyguladıkları problem çözme tekniklerinin işe yaramadığını görerek kendilerini pasifize ederek kriz durumunu yaşayabilmektedirler. Bu da bireylerin alternatif çözüm üretme noktasında yetersiz olduklarını, ani olaylar konusunda soğukkanlılıklarını koruyamayarak çeşitli yıkımlara uğradıklarını göstermektedir. Bunun içindir ki özellikle çocukluktan itibaren bireyleri alternatif çözüm üretebilme, özellikle analiz ve sentez basamağında uygulamalar yaptırarak bireylerin zihinsel mekanizmalarını geliştirmeye çalışılmalıdır. Bu yapıldığı taktirde bireyler kriz durumuna sebep olan olay karşısında alternatif çözümler üretebilirler. Malumdur ki bireyin her türlü öğrenmeleri gerçekleştirdiği ilk kurum ailedir. Bunun içinde bilinçli veliler yetiştirme noktasında çalışmalar yapılmalıdır. Toplumdaki anne babaların geliştirilmesi için devlet yoluyla veya özel sektörle velilere ulaşılıp bilinçli bir toplum oluşturulmalıdır. Geleceğin velileri olan çocuklara da okullarda özellikle uygulamalarla her türlü maddi-manevi problem çözme teknikleri öğretilmelidir.

Değerler erozyonuna sebebiyet vermeden hangi birey hangi yolla kendisini rahatlatıyorsa o bireye o imkân sunulmalıdır. Hristiyan kilisedeyken, Müslüman Kur’an’ını okurken rahatlıyorsa saygı duyulmalıdır. Her bireyin krize karşı takındığı tavır bilindiği üzere farklı olabilmektedir, bizlerinde bu farklılıklara saygı duyarak bireyi kriz durumundan çıkaracak olguyu hayata geçirmesinde bireye yardımcı olmamız gerekmektedir. Bir toplumu hangi değerler rahatlatıyorsa, mutlu ediyorsa o değerleri yaşamaları kriz durumlarında birlik ve beraberliği, saygı ve sevgiyi temele alarak hareket etme güdüsünü harekete geçirecektir. Buna en güzel örneklerden biri de Türkiye’dir. Doğusunda olan afata batısı, batısında olan afata da doğusu en güzel şekilde el uzatarak kriz durumunu çözmede destek olmaktadır.

Bunların aynı sıra aileler gelişimsel geçiş dönemleri konusunda bilinçlendirilmelidirler. Ergenlik dönemindeki bireye yaklaşım tarzını bilememek bireyi intihara götürebilmektedir. Çocukluk dönemindeki bir çocuğa haddinden fazla komut vermek, şiddet uygulamak, sorularını terslemek, özgür bırakmamak, ihtiyaçlarını karşılamamak bireyleri gelişim dönemleri açısından krize götürüp toplumdan soyutlayabilmektedir. Veliler bu konularda bilinçlendirilerek çocuklarına koşulsuz kabul ortamı sunmaları noktasında destek olmalıdırlar. Çocuklarının içsel dinamiklerini ve var olan potansiyel performanslarını hayatlarına uygulamaları noktasında destek olmaları konusunda bilgilendirilmelidirler.

Çocuğa sadece örnek olacak kişiler aileler değildir. Öğretmen ve arkadaş çevresi de önemlidir. Öğretmenler özellikle çocuklara nasıl davranmaları gerektiğini bilmelidirler. Öğretmen yetiştirme programlarındaki pedagojik bilgilendirmeler ne yazık ki yetersiz kalmaktadır. Ergenlik dönemindeki bir çocuğu sınıfın içerisinde arkadaşlarının içinde terslemek, küfür etmek çocuğun yıkıcı davranışlara başvurmasına(öğretmeni bıçaklamak, darp etmek vs) sebep olabilmektedir. Bunlar tabiki ayrı dinamikler olarak ele alınmamalıdır. Bireyin üzerinde aile, öğretmen, okul ve arkadaş çevresi hepsi birden etkili olabilmektedir. Suçu öğretmene, aileye, okula, öğrenciye atarak işin içinden çıkılamaz, bu dinamikler bir araya gelerek işlevsel planlamalar yapabilmelidir.

             Son olarak Sosyo Ekonomik Düzeyde tabii ki iyi bir gelişim göstermelidir. SED’si düşük olan bir baba eve ekmek götüremediği zaman eşinden ve çocuklarından olumsuz geri dönütler alabilmektedir. Bu da babayı kriz durumuna götürerek suça meyil etmesine sebep olabilmektedir. Bu ekonomik düzeyin krize etkisine sadece bir örnektir. Devlet bireylerinin ekonomik durumlarını düşünerek önlemsel çalışmalar yapmalıdır.

 

 

KAYNAKÇA

Yıldırım Ş. Sosyal Hizmette Krize Müdahale Yaklaşımının Kullanımı Krize Müdahale. Derleme.
 
http://www.aytenzara.com/wp-content/uploads/2012/02/Krizler-ve-Tavmalar.pdf



Bu yazı 1647 defa okunmuştur.

FACEBOOK YORUM
Yorum

YAZARIN DİĞER YAZILARI

ÇOK OKUNAN HABERLER
YAZARLAR
SON YORUMLANANLAR
FOTO GALERİ
  • 19-20 Haziran Şemdinli Projesi
    19-20 Haziran Şemdinli Projesi
  • Yarışmadan Cevaplar :)
    Yarışmadan Cevaplar :)
  • Capsler-1
    Capsler-1
  • Capsler-2
    Capsler-2
  • Capsler-3
    Capsler-3
  1. 19-20 Haziran Şemdinli Projesi
  2. Yarışmadan Cevaplar :)
  3. Capsler-1
  4. Capsler-2
  5. Capsler-3
FOTO GALERİ
VİDEO GALERİ
  • Şizofreni
    Şizofreni
  • Gülmek en iyi ilaçtır
    Gülmek en iyi ilaçtır
  • NewsPDR Kimdir?
    NewsPDR Kimdir?
  1. Şizofreni
  2. Gülmek en iyi ilaçtır
  3. NewsPDR Kimdir?
VİDEO GALERİ
YUKARI