Bugun...


Psk. Büşra TAŞKAN

facebook-paylas
KATATONİ VE KATATONİK ŞİZOFRENİYE GENEL BİR BAKIŞ
Tarih: 31-01-2021 15:38:00 Güncelleme: 31-01-2021 15:38:00


Katatoni; ilk kez 1874 yılında Karl Kahlbaum tarafından tanımlanmıştır. Kelime anlamı olarak Yunancada ‘sıkıca germek’ anlamına gelmektedir. Katatoni teriminin tarif edildiği dönem psikiyatristlerin ruhsal hastalıkları beyin fonksiyon bozukluğu ile yeni ilişkilendirilmeye başladığı bir dönemdir. Kahlbaum 1874 yılında yayınladığı ‘catatonia or tension insanity’ makalesinde katatoniyi motor, bilişsel, vejetatif belirtilerle seyreden doğum travması, alkolizm veya başka bir beyin hastalığının neden olduğu dejeneratif bir beyin hastalığı olarak tarif etmiştir. Kahlbaum hebefreni ve katatoninin farklı hastalıklar olduğunu, katatoninin bazı vakalarda ölümle sonlanmakla birlikte daha iyi bir prognoza sahip olduğunu belirtmiştir. Ancak 1877 yılından itibaren rezidüel belirtilerle seyreden birçok kronik katatoni olgusu ve katatoniye benzer motor belirtilerle seyreden çok sayıda hebefreni olgusu bildirilmiştir.

 

 

Dünyada yaygın olarak kullanılan iki sınıflandırma sistemi DSM ve ICD’dir. Katatoninin duygudurum bozuklukları başta olmak üzere birçok tıbbi durumla birlikte görülebildiğini gösteren birçok çalışmaya rağmen 1994 yılında yayınlanan DSM-IV’e kadar katatoni sadece şizofreninin bir alttipi olarak sınıflandırılmıştır. Yapılan çalışmalar sonucunda ve DSM-IV’te katatoni; katatonik şizofreni, mani veya majör depresif bozukluğa ikincil katatoni ve başka bir tıbbi duruma bağlı katatoni olarak üç ayrı yerde sınıflandırılmıştır.

 

 

Peki bu katatonik belirtiler nelerdir:

 

 

Bugüne kadar literatürde katatoniyle ilgili 40’tan fazla belirti tanımlanmıştır.

 

 

1. Stupor: Çevreye karşı belirgin bir şekilde tepki göstermeme ve/veya kendiliğinden hareketler ve etkinliğin olmamasıdır.

 

 

2. Katalepsi; Kaslarda kasılma durumunun geçici olarak yitirilmesidir. Bazı kaynaklarda bal mumu esnekliğiyle aynı durumu tarif etmek için kullanılmaktadır.

 

 

 3. Balmumu esnekliği; Garip bir postür alan hastanın postürü değiştirilmeye çalışıldığında bir balmumu esnekliğine benzer plastik bir direnç göstermesidir. 4. Konuşmazlık (mutizm); Yapısal bir anomali olmamasına rağmen hastanın konuşmamasıdır.

 

 

 5. Negativizm; Hastanın söylenen ya da istenenlere karşı direnç göstermesi ya da aktif karşıt eylem göstererek karşı koymasıdır. Hasta ağzına konulan besini yutmamakta direnir, sorulara hiç cevap vermez, kendisine verilen komutu yapmaz ya da tam tersini yapar.

 

 

6. Postür alma; Bedenin olağan olmayan bir tarzda biçim alması, uygunsuz ya da acayip olan bir postürün uzun bir süre korunmasıdır.

 

 

 7. Manyerizm; Amaca yönelik görülebilen bir eylemin olağan olmayan bir şekilde yinelenmesidir.

 

 

8. Stereotipi (Basmakalıp davranışlar); Belli fiziksel hareket ve konuşmaların amaca yönelik olmayacak bir şekilde sürekli tekrarlanmasıdır. Kelime ve cümlelerin tekdüze bir şekilde tekrarlanması verbal stereotipi ya da verbijerasyon olarak adlandırılır.

 

 

 9. Ajitasyon; Şiddetli anksiyetenin eşlik ettiği, dış uyaranlardan etkilenmeyen motor huzursuzluk halidir.

 

 

 10. Grimas; Genellikle yüzde, ağız çevresinde ortaya çıkan garip jest ve mimiklerdir (yüz buruşturma gibi).

 

 

11. Ekolali; Hastanın kendisinden istenmediği halde karşısındaki kişinin konuşmasını anlamsız bir şekilde tekrarlamasıdır. Israrlı ve yineleyici olma eğilimindedir.

 

 

 12. Ekopraksi; Hastanın kendisinden istenmediği halde karşısındaki kişinin hareketlerini ya da postürünü taklit etmesidir.

 

 

Katatoninin Alt Tipleri

 

 

 Literatürde katatoninin birçok alt tipi tarif edilmiştir. Bu alt tipler genellikle hastada görülen motor belirtiler temel alınarak tanımlanmıştır. Katatonide stupordan eksitasyona kadar geniş bir aralıkta davranış ve hareket bozukluğu görülebilmektedir. Katatoninin en sık üzerinde durulan üç alt tipi; retarde, eksite ve malign katatonidir. 314 psikotik hastayı kapsayan bir faktör analizi çalışmasında katatoninin eksite ve retarde alt tiplerinin ayrıldığı, hastaların her iki alt tipin özelliklerini eş zamanlı olarak gösterebildiği bildirilmiştir ani bir katatoni olgusunda bu alt tiplerden birisinin sabit olması gerekli değildir, hastalar retarde ve eksite katatoni belirtileri arasında değişim gösterebilirler. Ayrıca retarde ve eksite katatoni tabloları malign katatoniye de evrilebilir. Periyodik ve geç başlangıçlı katatoni literatürde daha az bahsedilen diğer formlardır.

 

 

Retarde Katatoni Katatoni ’nin retarde formu mutizm, hareketlerde yavaşlama, postür alma ve negativizm ile karakterizedir. Kendiliğinden konuşma ve spontan motor hareketler azalmıştır. Ses ve ağrılı uyaranlara tepki azalmıştır. Şiddetli formlarında hasta yeme-içmeyi bırakabilir, inkontinans görülebilir.

 

 

Eksite Katatoni Alt ve üst ekstremitelerde artmış, amaçsız motor aktivite (hiperkinezi), huzursuzluk, stereotipi, impulsivite, coşkunluk ve hırçınlık ile karakterizedir. Bu hastalarda deliryum benzeri bilinç dalgalanmaları görülebilir, artmış motor aktivite nedeniyle hasta kendisine ve çevresine zarar verebilir.

 

 

Malign Katatoni Ateş, otonomik instabilite (kan basıncında ani yükselme-düşme, taşikardi, takipne, terleme), bilinçte dalgalanma ve rijidite gibi belirtilerin görüldüğü hayatı tehdit edici bir tablodur. Birkaç gün içerisinde çok hızlı ilerleyen, fulminant seyirli bir tablodur. Laboratuar tetkiklerinde lökositoz, serum kreatinin düzeyinde artış, düşük serum demir düzeyi görülebilir.

 

 

 Malign katatoni belirtileri NMS belirtileri ile oldukça benzerdir. NMS’un tipik olarak bir antipsikotik başlandıktan ya da dozu yükseltildikten sonra ortaya çıkması en önemli ayırt edici özelliktir.

 

 

 Periyodik Katatoni 1908 yılında Kahlbaum periyodik katatoniyi, stupor ve eksitasyon arasında kaymalarla seyreden bir tablo olarak tarif etmiştir. Günümüzde periyodik katatoni, hızlı başlangıçlı, tekrarlayıcı, 4-10 gün süren kısa hipokinetik ve hiperkinetik epizotlarla seyreden, haftalar, yıllar sürebilen bir tablo olarak tanımlanmaktadır.

 

 

 Geç Başlangıçlı Katatoni Özellikle Japon literatüründe geniş bir yer tutmaktadır. Çoğunlukla kadınlarda görülen, stresli bir yaşam olayı sırasında ortaya çıkan hipokondriyak ve depresif belirtilerin görüldüğü bir prodromal dönemi takip eden katatoni semptomlarıyla karakterize bir tablodur. Bazı hastalarda başlangıçta görülen anksiyete, hipokonriyak belirtilere varsanılar,sanrılar, ve eksite davranışlar eşlik edebilir. Takip eden aşamada eksitasyon, retardasyon, negativizm, otonomik instabilite gibi katatonik belirtiler ortaya çıkar. Geç başlangıçlı şizofreni ve bipolar bozukluk ile ilişkili olabileceği görülmüştür.



Bu yazı 186 defa okunmuştur.

FACEBOOK YORUM
Yorum

YAZARIN DİĞER YAZILARI

ÇOK OKUNAN HABERLER
  • BUGÜN
  • BU HAFTA
  • BU AY
SON YORUMLANANLAR
  • HABERLER
  • VİDEOLAR
HABER ARŞİVİ
YAZARLAR

Web sitemize nasıl ulaştınız?


HABER ARA
Bizi Takip Edin :
Facebook Twitter Google Youtube RSS
YUKARI