Bugun...


Eda Selin ŞAHİN

facebook-paylas
UYKU SERÜVENİ
Tarih: 05-06-2020 00:19:00 Güncelleme: 05-06-2020 00:19:00


 

Sözlük anlamına göre uyku; “dış uyaranlara karşı bilinen tümden ya da bir bölümünün yittiği, tepki gücünün zayıfladığı ve her türlü etkinliğin büyük ölçüde azaldığı doğal dinlenme durumudur.” Uyku tüm memelilerde, balıklarda ve kuşlarda görülür. Bu canlıların yaşamlarını sürdürebilmeleri için uykuya ihtiyaçları vardır. Uykunun temelinde ise vücudun değil beynin dinlenmesi esastır. Çünkü organlarımızın işleyişinden, düşünmemizi sağlamaya kadar tüm faaliyetlerimizden beyin sorumludur ve yorulan bir beyin tüm bunları yaparken zorlanacaktır. Uykunun beynimizi dinlendirmek amacıyla yapılan bir aktivite olduğunu söylemiştik. Peki ya uyku esnasında şuurumuz kapanıyor ve beynimiz çalışmayı durduruyor mu? Elbette hayır. Beynimiz uyku esnasında da çalışmasını sürdürüyor. Buna en basitinden bir örnek vermek gerekirse; eğer uyku esnasında beynimiz çalışmıyor olsaydı nasıl nefes alabilirdik? Uyku sandığımız kadar basit bir eylem değil. İçerisinde de birden fazla evresi bulunuyor. Şimdi gelin bu evrelere bir göz atalım.

UYKUNUN EVRELERİ

Uyku temel olarak iki farklı evreden oluşur: NREM (non-REM ya da yavaş dalga) ve REM evreleri. Her evrenin kendine özgü bir EEG hareketliliği vardır. Uyku NREM evresi ile başlar. Ardından REM uykusu gelir. EEG hareketleri ile birbirinden ayırt edilebilen bu uyku evreleri uyanana kadar birbirini takip eder.

1. EVRE:  Uykuya dalma evresidir. Bu evre teta dalgası ile karakterizedir. Göz kapakları kıpır kıpır hareket eder.1. evre yaklaşık 10 dakika sürer. 10 dakika sonunda 2. evreye geçilir. 1.evrede görülen EEG dalgaları genelde düzensizdir. Uykunun %5’ini oluşturur. Bu evrede beden rahatlar ancak vücut kasları halen aktiftir. Vücut sıcaklığı düşmeye başlar ve nefes alışverişi düzenli hale gelerek kalp ritmini yavaşlatır. İlk evrede vücudun çevre ile olan etkileşimi düşmesine rağmen uykudan kolaylıkla uyanılabilir. Bu evrede rüya görme oldukça nadir gerçekleşir.
2.EVRE: Kişi bu evrede mışıl mışıl uyumaya başlamıştır fakat uyandırıldığında hiç uykuya dalmadığını iddia edebilir. Kesin uykunun ilk aşaması olan bu evrede gözler hareketsiz ve kas gevşekliği orta seviyededir. Yine bu evrede de vücut sıcaklığı düşmeye devam eder. Tıpkı ilk evrede olduğu gibi yine teta dalgalarına rastlanır. Fakat ikinci evrede beyin dalgaları özellikle “uyku mili” ve “K-kompleksi” ile farklılaşır. Uyku mili, beyin dalgalarında görülen kısa süreli (30 saniye kadar süren) patlamalardır. K- kompleksi ise pozitif ve negatif dalga tepeciklerinden oluşur. İkinci evrede her iki dakikada bir K- kompleksi görülür. Bilim insanları bunun zorunlu durumlarda uyanmak için kişiyi hazır hale getirdiği görüşündedirler. Bu süredeyken birisine ismini fısıldadığımızda EEG’de K- kompleksi ortaya çıkar. Bu evre uykumuzun yarısını oluşturur
3./4. EVRE: Bu iki evre birbirine benzediği için birlikte alınır. Bu evreye “kısa dalga uykusu” anlamına gelen “SWS (SHORT WADE SLEEP)” de denir. Bu evrede vücut gece ulaşabileceği en düşük sıcaklığa ulaşır. Kalp atış hızı, solunum hızı ve kan basıncı da en düşük seviyeye gelir. Bu evre yaklaşık 40 dakika sürer. Uykunun en derin evresidir. Uykunun bu aşamasındaki bireyin uyandırılmaması gerekir. Eğer aniden uyandırılırsa kendini sersem gibi hissedecektir. Bu evrenin önemli olmasının bir nedeni de bedenin kendini yenilemesidir. Kasların ve dokuların iyileşmesini sağlayan büyüme hormonları bu evrede salgılanır ve bedene önemli oranda oksijen ve besin desteği sağlar. Yine uyurgezerlik ve genellikle çocuklarda rastlanan uykuda alt ıslatma gibi problemler de bu evrede gerçekleşir.
REM UYKUSU: Yapılan araştırmalara göre REM uykusu küçük çocukların uykusunun %50’sini oluşturur. Bu oran yaş ilerledikçe azalır. REM kelimesi İngilizce “rapid eye movement” yani “hızlı göz hareketi” olarak tercüme edilebilir. “Uykunun rüya görülen evresi” de denir. Bazı bilim insanlarına göre uykunun her evresinde rüya görülür fakat yalnızca REM evresinde görülen rüyalar hatırlanır. Tabii diğer evrelerde gördüğümüz rüyaları hatırlamıyor oluşumuz da yalnızca REM döneminde rüya gördüğümüzü destekler niteliktedir. REM esnasında uyku halinde olmamıza karşılık beynimiz uyanıkken verdiği dalgaları yayar. Yine REM evresinde uyanıkken öğrendiğimiz bilgilerin daha iyi öğrenildiği, pekiştirildiği düşünülmektedir. REM sırasında görülen rüyalar gün içinde yaşadıklarımız ve daha önce deneyimlediğimiz hislerden oluşur. Örneğin, “her insan rüyasında yüksek bir yerden düştüğünü görebilir ama yere çakılma anını hissedemez. Çünkü yere çakılma anını hissetmek için bunu daha önce yaşamış olmak gerekir.” REM esnasında gözler kapalı olmasına rağmen göz kapakları hareketlidir. Kaslarda geçici felç diyebileceğimiz bir durum söz konusudur. Daha doğrusu kaslar paralize olur. Bazı araştırmacılar bu duruma “REM felci” adını vermektedir. Bu esnada uykuda hareket etmez, sağa- sola dönmeyiz. REM uykusu kişiden kişiye farklılık göstermektedir. Bu farklılık süre ve sayı bakımından olarak sınıflandırılabilir. Yapılan araştırmalara göre REM uykusu uyku süresince yaklaşık 5-30 dakika sürmektedir ve ortalama 5 defa tekrarlanmaktadır. Ayrıca bazı zamanlarda son REM uykusunun da 45 dakika kadar sürdüğü saptanmıştır. REM esnasında beyin hücreleri yenilenir ve bu da karar verme, hatırlama gibi yetiler açısından oldukça önemlidir. Yenilenemeyen beyin hücreleri nedeniyle uyanık durumdayken de sağlıklı olmayan kararlar verilecek bu sebeple de aşırı öfke, panik, kaygı ve korku halleri de baş gösterecektir. Ayrıca öğrenme yetisi de olumsuz olarak etkilenecek, adaptasyon sorunları görülecektir. Bu son saydıklarımız sağlıklı bir REM uykusu yaşanmamasının olası sonuçları arasında gösterilebilir. Özellikle bebek ve çocuklarda rastlanan REM uykusu bozuklukları; zihinsel ve bedensel problemlere neden olabilmektedir. Bu yazıyı okuduğunuza göre uykuyla ilgili birkaç şey öğrendiniz. Artık uykuyu daha yakından tanıyor ve onun dilinden bir nebze de olsa anlıyorsunuz. Unutmayın, değer karşılıklı verilen bir duygudur. Bundan sonraki süreçte uykunuza da değer vermeniz dileğimle. Sağlıcakla kalın…

KAYNAKÇA

https://www.horlamatedavisi.com/rem-uykusu-ve-onemi

http://78.189.53.61/-/uyku/11uykusunu/7_i_oztura2.pdf

FİZYOLOJİK PSİKOLOJİ -Davranışın Nörolojik Temelleri- / Foundations of Behavioral Neuroscience/Nisan,2018/ Neil R. CARLSON, Pearson

 



Bu yazı 653 defa okunmuştur.

FACEBOOK YORUM
Yorum

YAZARIN DİĞER YAZILARI

ÇOK OKUNAN HABERLER
SON YORUMLANANLAR
  • HABERLER
  • VİDEOLAR
HABER ARŞİVİ
YAZARLAR

Web sitemize nasıl ulaştınız?


HABER ARA
Bizi Takip Edin :
Facebook Twitter Google Youtube RSS
YUKARI