Bugun...


Psk.Dan. Tuğçe YAPICI


Facebookta Paylaş









GÖRÜNMEZ GÜÇ ; SOSYAL ETKİ
Tarih: 24-09-2018 17:18:00 Güncelleme: 24-09-2018 17:18:00


İnsan deyince aklımıza ilk gelen özelliklerinden biri sosyal bir varlık olmasıdır. İnsanlar tutum ve davranışlarıyla sürekli birebirlerini etkilerler.  İnsanlara baktığımızda bir yandan biriciktir kimseye benzemezler çünkü her davranış kişiye has bir görüneme sahiptir , bir yandan da birbirlerine çok benzerler . Bu benzerlik kısmının altında ki neden ise sosyal etkidir.  

Belirsiz ya da elimizde yeterli bilgi olmadığı, doğru seçimi yapmak istediğimiz fakat bunun zor olduğu zamanlarda çevremizdeki diğer insanları davranışlarımıza kılavuzluk eden bilgi kaynağı olarak kullanırız. Buna bilgilendirici sosyal etki denir (Akert, Aronson, Wilson, 2012).  Özellikle karşımızda ki uzmansa, güçlü biriyse ve biz o konu da bilgisizsek bilgilendirici sosyal etki yüksek olur. Ayrıca kriz anları ( deprem, can güvenliği vs.) ve çok önemli bir karar vereceğimiz durumlar bilgilendirici sosyal etkiye en çok ihtiyaç duyduğumuz zamanlardır. Evleneceğimiz kişiye karar verirken, ilk defa uçağa bineceksek, üniversite tercihi yapacaksak bilgilendirici sosyal etkiyi kullanırız.

Bilgilendirici sosyal etkiye en güzel örneklerinden biri Sherif’in otokinetik deneyidir.  Birbirlerini tanımayan kişiler ilk olarak teker teker laboratuvara alınmışlardır. Bu kişilere bir algı deneyi yapılacağı söylenmiş ve tamamen karartılmış odada bir duvara yansıtılmış ufak bir ışık aralıklarla gösterilmiştir. Işığın her gösterilişinle, bu ışığın ne kadar hareket ettiği deneğe sorulmuştur. Araştırmanın ilk evresini oluşturan bu bölümde, her deneğin önce birbirini tutmayan sayılar verdiği, fakat zamanla belli bir sayıda karar kıldığı ve ışığın hep o mesafede hareket ettiğini söylediği bulunmuştur. Örneğin, ilk gösterilişinde 1 cm, ikincide 9 cm, üçüncüde 11 cm, dördüncüde 3 cm diyen denek, onuncu gösterilişten sonra 7 cm civarında bir mesafe söylemiş ve bundan sonra söylediği mesafeler hep 6-8 cm arasında kalmıştır. Daha sonra denekler grup halinde odaya alınmış ışık her gösterildiğinde ne kadar hareket ettiğini sesli bir şekilde söylemeleri istenmiştir. Bunun sonucunda ise başlangıçta birbirlerinden farklı standartlar söyleyen denekler grup haline gelince standartlarından vazgeçip ortak bir standart oluşturmuşlardır.  Sherif’in bu deneyinde fiziksel gerçekliğin belirsiz olduğu durumlarda kişinin durumu belirlemek için bir gerçek yarattığını görüyoruz. Deneye sosyal etki yönünden bakacak olursak kişinin tek başına geliştirdiği sübjektif gerçeğin yerini grubun geliştirdiği sosyal gerçeğin aldığını görüyoruz. Ve bu sosyal gerçeklik o kadar güçlüdür ki yıllar sonra deneklere yalnız başlarına aynı deneyi yaptıklarında halen grubun yarattığı ortak standartı kullandıkları görülmüştür.

 

Duygu, düşünce ve davranışlarımızı sevilme, kabul görme, dışlanmama gibi arzularla değiştiriyor, başkalarına uyduruyorsak burada normatif sosyal etki söz konusudur. Normatif sosyal etki toplumsal hayatın en temel gerçeklerinden biridir. Başka insanların bizden hoşlanmasını, bizi kabul etmesini istediğimiz zaman da uymacı davranışlar sergileriz. Sevilmek ve kabul görmek ihtiyacı, sosyal temas insan için çok önemli olan ihtiyaçlardır. Bir grup ya da bir insan bizim için ne kadar önemliyse üzerimizdeki normatif sosyal etkileri de o derece büyük olur.  Sosyal grupların grup üyelerinin davranışları ile ilgili normları bulunur ve üyelerden bu kurallara uymaları beklenir. Uymayanlar ise dalga geçilir, onlar diğer grup üyeleri tarafından cezalandırılır hatta reddedilirler. Bir gruba ait olmanın önemli olduğu dönemlerden biri ergenlik olduğuna göre kuşkusuz normatif sosyal etkinin en yoğun olduğu dönemlerimiz ergenlik dönemidir.

Normatif Sosyal Etkinin en güzel örneğini ise Ash’ın ‘’Uyma’’ deneyidir. Bu deneyde laboratuvarda belli sayıda bireyden meydana gelmiş gruplara, sırayla birçok kart gösterilmiştir. Her çift kartın birinin üzerinde çeşitli uzunlukta 3 çizgi birinde ise tek bir çizgi olup bu tek çizgi diğer karttaki üç çizgiden biriyle aynı uzunluktadır. Deneklerden tek çizginin uzunluk bakımından diğer karttaki çizgilerden hangisine benzediği sorulmuştur. Aslında deneklerden biri yalnızca gerçek denektir, ötekiler araştırmacının asistanlarıdır ve her defasında ne söyleyeceklerine önceden karar verilmiştir. Ve esas deneğe söz sırası en sonda gelmektedir. İlk birkaç kart gösterildiğinde asistanlar doğru cevap vererek deneğin güvenini kazanırlar fakat sonra hep yanlış cevap vermeye başlarlar. Denek sıra kendisine gelene kadar sıra ile herkesin yanlış cevap vermesinden rahatsız olmaktadır ama sıra ona gelince, onun da diğerlerinin söylediklerini tekrarladığı görülmüştür. Araştırmaya katılan her üç denekten birinin bu şekilde diğerlerinin kararlarına uyduğu bulunmuştur. İnsanların %35 gibi azımsanmayacak bir kısmının, gruba uyarak apaçık gördükleri şeyin tersini söylemeleri, gerçekten önemli bir bulgudur.

İki deneyin farkına baktığımızda Sherif’in araştırmasında birey grubun fikrinin, doğru olduğuna inandığı için ona uyar. Ash’ın araştırmasında ise birey grubun fikrine yanlış olmasına rağmen uyar.  İki deneyinde ortak noktasına bakacak olursak en başta söylediğimiz kısma geliyoruz kişi sosyal bir varlıktır bazen bir grup normunu oluşturduğu gibi bazen de grup normuna karşı gelmemek adına uyma davranışı gösterir.  Çünkü kişi kendini bildiğinden beri, toplum gerçeğini de bilir, içinde yaşadığı toplumdan etkilenir ve onu etkiler.

 

KAYNAKÇA

Kağıtçıbaşı, A ve CEMALCILAR Z. (2016)Dünden Bugüne İnsan ve İnsanlar . İstanbul . Evrim Yayınevi

http://sosyolojisi.com/sosyal-etki/1406.html

https://www.pdrnoktasi.com/2017/12/grubun-birey-uzerindeki-normatif-etkisi.html

http://www.dersyerimiz.com/index.php/sosyal-etki-ve-uyma-davranisi.html



Bu yazı 309 defa okunmuştur.

FACEBOOK YORUM
Yorum

YAZARIN DİĞER YAZILARI

ÇOK OKUNAN HABERLER
YAZARLAR
SON YORUMLANANLAR
FOTO GALERİ
  • 19-20 Haziran Şemdinli Projesi
    19-20 Haziran Şemdinli Projesi
  • Yarışmadan Cevaplar :)
    Yarışmadan Cevaplar :)
  • Capsler-1
    Capsler-1
  • Capsler-2
    Capsler-2
  • Capsler-3
    Capsler-3
  1. 19-20 Haziran Şemdinli Projesi
  2. Yarışmadan Cevaplar :)
  3. Capsler-1
  4. Capsler-2
  5. Capsler-3
FOTO GALERİ
VİDEO GALERİ
  • Şizofreni
    Şizofreni
  • Gülmek en iyi ilaçtır
    Gülmek en iyi ilaçtır
  • NewsPDR Kimdir?
    NewsPDR Kimdir?
  1. Şizofreni
  2. Gülmek en iyi ilaçtır
  3. NewsPDR Kimdir?
VİDEO GALERİ
YUKARI