Bugun...


Psk.Dan. Sibel UYGUN


Facebookta Paylaş









ÖRGÜTSEL STRES KAYNAKLARI
Tarih: 03-11-2018 00:43:00 Güncelleme: 03-11-2018 00:43:00


STRES
Stres sözcüğü, Latince ‘estrictia’dan gelmektedir.  İnsanların esenliği ve huzuru için bir tehlike işareti, bir uyarı olarak algılanan ve dolayısıyla yetersiz bir şekilde ele alınan olaylara gösterilen, belirgin olmayan fizyolojik ve psikolojik tepkiye ‘stres’ denir(Klarrich, 1996:34).  Cüceloğlu ise stresi ‘bireyin fiziksel ve sosyal çevredeki uyumsuz koşullar nedeniyle bedensel ve psikolojik sınırların ötesinde harcadığı gayrettir.’ şeklinde tanımlar.
ÖRGÜTSEL STRES 
Örgütsel stres; bir iş yerinde görevin yapısından, iş çevresinden, çalışma ortamındaki ilişkilerden veya işgörenin rollerinden dolayı ortaya çıkan dengesizlikler olarak tanımlayabilirim. İnsanların yaşamlarını devam ettirebilmeleri ve kendi ayakları üzerinde durabilmeleri için iş yaşamında bir rol almaları gerektiği aşikâr olmakla birlikte bu rollerin, çalışma koşullarının ve çevresel koşulların getirdiği stres kaynaklarına bir göz atalım:
1.Görev Yapısına İlişkin Stres Kaynakları;
Görevle ilgili stres kaynaklarının ilki aşırı iş yüküdür. Yapılabilecekten çok işe sahip olma, işin zor olması ya da iş gereklerinin bireyin entelektüel ve teknik yeterliğini aşması bireyin düzeninin bozulmasına ve daha dikkatli çalışmasına neden olarak bireyi stresle yüz yüze getirir. İkinci olarak işin sıkıcı, tek düze olması bireyleri duygusal sıkıntıya sokabilir bireylerin işlerinden aldığı doyumun azalmasına sebep olabilir. Streste etkili olan bir diğer etmen olan ‘para’yı da unutmamak gerekir. Kazanç sağlama kişilerin işlerinde daha yaratıcı olmalarında ve daha iyi performans göstermelerinde önemli bir husustur. Düşük gelirle çalışan insanlara baktığımızda geleceğe yönelik belirsizlik durumu baş göstermekte, bu yüzden çoğu insan ikinci bir işe girerek her iki işte de stres yaşamaktadır. Diğer bir etken de yükselme olanağıdır. Yükselemeyen kişi haksızlığa uğradığını düşünerek, yükselmeye kararlı kişiler ise bunun getireceği maddi ve manevi kazançlardan yoksun kalmanın verdiği sıkıntı ile stresli zamanlar yaşar. Bir diğer konuysa çalışma saatlerinin uzun olması, fazla mesai ve vardiya sisteminin varlığından dolayı insanların kendilerine yeterli zaman ayıramayarak yıpranmasıdır. Ayrıca aydınlatmanın ve ısının yetersiz olması kalabalığın ve dolayısıyla gürültü etmeninin artması kişilerin iş yaşamında verimsiz olmasına ve düşük performans sergilemesine yol açar.
2. Yetke Yapısına İlişkin Stres Kaynakları
Günümüzde insanları zorlayan en önemli sorunlardan biri karar vermedir. Örgüt içerisinde verilen kararlar diğer işgörenleri de etkileyecektir. Karar yetkisine sahip bireyler, örgüt için en iyisini seçmek durumunda olduklarından bu seçim süreci onlar için bir stres kaynağı olacaktır. Ayrıca çalışan personellerin de yöneticilerin yanında kararlara katılması verimliliği arttırıcı bir öneme sahipken yöneticilerin çoğu astların kararlara katılmasını istemediğinden bireylerde işe yaramazlık duygusu gelişir ve kendilerini dışlanmış hissederler. Peki, sorumluluklar ne ölçüde verilirse stres ortaya çıkar?  Yetki ve sorumlulukların az verilmesi de çok verilmesi de strese yol açar. Kişiler kendilerine sorumluluklarını yerine getirebilecek kadar yetki verilmesini isterler. Stresin en aza inmesi için bireylerin sorumluluklarına ilişkin gerçekçi algılara sahip olması gerekir. Kişilerin performans ve başarılarının değerlendirilmesi, örgütteki geleceklerinde önemli bir yer tuttuğundan değerlendirme kıstasları belli değilse büyük bir stres kaynağı olabilir. Son olarak teşvik konusuna gelecek olursak takdir edilme önemli bir güdülenme kaynağıdır ve yapılan işin üst kişilerce beğenilmesi iş doyumunu artırır. İşyerinde teşvik yoksunluğu, bireylerde işe yaramazlık duygusuna yol açar ve verimliliği düşürür.
3. Üretim Yapısına İlişkin Stres Kaynakları;
İş akımı içinde bir mal veya hizmetin üretiminde çalışan işgörenler, işin başından sonuna dek, işin niteliğine uygun olarak işbirliği yapıp eşgüdüm içinde çalışmak zorunda kalırlar.
Bazı işlerin zaman sınırlamasına bağlı olmasından dolayı kişiler, yoğun bir iş yükünü kısa süre içinde bitirmek için yoğun bir çaba göstererek stresle karşı karşıya gelirler. 
Çalışılan yerin donanımı da stres kaynağıdır.  Kolay ve rahat çalışmak engelleyen ortamlar, bireylerin verimli ve etkili çalışmasını engelleyerek çalışanlar üzerinde baskı oluşturur. İş yerinde kullanılan araç gereçler çalışanla iş arasında bir ahenk sağlayarak verimli bir performansın ortaya çıkmasına yardımcı olur. 
Bazı kişiler ilgi ve yeteneklerine uygun işlerde çalışma fırsatı bulamazlar. Bir süre uyumsuz bir şekilde çalışan bazı insanlar başka bir iş arayışı içine girerler. Bu durum insanlar için ayrıca bir stres kaynağı olarak karşımıza çıkar.  Ayrıca kendilerini oldukları konumdan daha yüksek bir yerde olmaları gerektiğini düşünen çalışanlar bu yükseklik gerçekleşmediğinde duygusal olarak bir çöküş yaşarlar.
4) İşteki İlişkilerle İlgili Stres Kaynakları;
İşteki ilişkilerle ilgili stres kaynaklarını üçe ayırabiliriz: üstlerle, astlarla ve meslektaşlarla ilişkiler. Bazı çalışanlar kendilerini yöneticilerden daha üstün görmekte veya bazı yöneticiler çalışanlarına karşı yapıcı eleştirilerde bulunmamakta, çalışanların performanslarını yetersiz bulmakta olup bu iki durum is ortamında sürtüşmelere neden olmaktadır. Astlar ile ilişkilere gelecek olursak; çalışmaktan hoşlanan, bağımsız çalışmayı ve sorumluluk almayı seven astlar yetkeci yöneticilere sorun çıkaracaktır. Tam tersi bir durumda ise yöneticiye itaat eden bağımlı astlar ise serbest tarzda çalışan yöneticilere şüphe ile bakacaktır. 
Aynı düzeyde bulunan iş arkadaşları ise hem uyum içinde çalışmak hem de bir üst basamağa yükselebilmek için birbirleri ile rekabet içerisinde olmanın verdiği yoğunluk ile karşı karşıya gelirler.Ayrıca iş yerinde dedikodu yapılması da yanlış bir iletişim ortamının kurulmasına sebep olmakla birlikte hoş olmayan, çekilmez bir iş yaşantısı oluşur. Bu da insan ilişkilerinin bozulmasına yol açar.
5)Rol Yapısına İlişkin Stres Kaynakları;
Rol çatışması, çalışanların veya yöneticilerin hangi rolü yapacağına karar verememesi durumunda giderek zorlanmasına ve gerilimin artmasına neden olan kavramdır. Bu durumlarda kişiler verilen sorumlulukları yerine getiremedikleri ve görevlerini ihmal ettikleri düşüncesine kapılırlar. Rol çatışması bireyler arası çatışmalara dönüşerek örgüt iklimini olumsuz etkiler. Birey ona verilen rollerin ağır yükü altında hareket serbestliğini kaybedebilir ve bu yüzden sıkıcı bir çalışma ortamı ortaya çıkabilir. Öte yandan işin tanımının ve sonuçlarının neler olması gerektiğinin; işin nerede, nasıl, kimlerle, ne şekilde yapılacağının tam olarak açılanmaması rol belirsizliğine yol açar. Ayrıca çalışan kişinin performans değerlendirmesine ilişkin eksik geri bildirimler verilmesi de rol belirsizliğine yol açabilir. Bu durumlarda kişi kendini aşağılanmış, yetersiz ve doyumsuz hisseder.
6) Örgüt Kültürü ve İklimi;
Bir örgütte kültürel yapı, örgütçe benimsenen değer ve normlardan oluşur. Çalışanlar kültürel yapının gerektirdiği değer ve normlara uyum sağlamakta güçlük çekebilir. Eğer örgüt kültürü toplum kültürü ile uyumlu bir ilişki içerisinde değilse,  çalışanlar değer ve inançlarıyla çelişiyorsa o örgütte soğuk bir ortam olacaktır. Böyle bir ortamda çalışan bireyler sinirli, stresli ve mutsuz bir şekilde iletişim kuracaktır. Ayrıca örgütsel hiyerarşide alt kademelerde bulunan çalışanların iş hâkimiyetlerinin az olması onların daha fazla strese girmelerine neden olacaktır. Diğer yandan moral ve doyum düşüklüğü de çalışanların ruhsal açıdan zayıflamasına neden olarak ilişkilerin olumsuz yönde etkilenmesine yol açar. 

 

KAYNAKÇA
AYDIN İnayet, İş Yaşamında Stres, Pegem Akademi, 3. Baskı, Ankara 2008  s.21-68
KORKUT OWEN Fidan, Okul Temelli Önleyici Rehberlik ve Psikolojik Danışma, Anı Yayıncılık, Genelleştirilmiş 4. Baskı, Ankara 2015, s.76
BALTAŞ Zuhal, BALTAŞ Acar, Stres ve Başaçıkma Yolları, Remzi Kitabevi, 33.Basım, İstanbul 2016, s.76
YILMAZ Abdullah ve EKİCİ Süleyman, ‘Örgütsel Yaşamda Kamu Çalışanlarının Örgütsel Stres Kaynakları Üzerine Bir Ar
aştırma’, 2006
GÖK Sibel, ‘ Çalışma Yaşamının Önemli Bir Sorunu: Örgütsel Stres’, İ.İ.B.F. Dergisi,  2009

 



Bu yazı 185 defa okunmuştur.

FACEBOOK YORUM
Yorum

YAZARIN DİĞER YAZILARI

ÇOK OKUNAN HABERLER
YAZARLAR
SON YORUMLANANLAR
FOTO GALERİ
  • 19-20 Haziran Şemdinli Projesi
    19-20 Haziran Şemdinli Projesi
  • Yarışmadan Cevaplar :)
    Yarışmadan Cevaplar :)
  • Capsler-1
    Capsler-1
  • Capsler-2
    Capsler-2
  • Capsler-3
    Capsler-3
  1. 19-20 Haziran Şemdinli Projesi
  2. Yarışmadan Cevaplar :)
  3. Capsler-1
  4. Capsler-2
  5. Capsler-3
FOTO GALERİ
VİDEO GALERİ
  • Şizofreni
    Şizofreni
  • Gülmek en iyi ilaçtır
    Gülmek en iyi ilaçtır
  • NewsPDR Kimdir?
    NewsPDR Kimdir?
  1. Şizofreni
  2. Gülmek en iyi ilaçtır
  3. NewsPDR Kimdir?
VİDEO GALERİ
YUKARI